آیت الله معرفت تمرکز حدیث‌شناسی از فقه را به علوم قرآنی کشاند.
32 بازدید
موضوع: رجال و تراجم
مصاحبه کننده : خبرگزاری قرآنی ایکنا
محل مصاحبه : تبریز
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : سایت خبرگزاری ایکنا
تعداد شرکت کننده : 0
شنبه 25 مهر 1388 09:28:03             شماره‌ خبر :479264
آيت‌الله معرفت؛ احياگر علوم قرآنی در دوران معاصر /17
حسن رهبری:

آيت‌الله معرفت تمركز حديث‌شناسی از فقه را به علوم قرآنی كشاند

گروه انديشه: يك محقق علوم قرآن و حديث درباره علل گرايش آيت‌الله معرفت به تفسير روايی گفت: تمركز علم حديث‌شناسی در بخش فقه و فقاهت و سختی كار و بسيار زمانبر بودن حديث‌شناسی باعث شد كه آيت‌الله معرفت در برطرف كردن اين نقيصه كمر همت بركشد.

حسن رهبری» محقق علوم قرآن و حديث

«حسن رهبری»، از محققان علوم قرآن و حديث در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا)، ضمن بيان اين مطلب در پاسخ به اين سؤال كه ويژگی‌های اثر نيمه تمام «التفسير ‌الاثری الجامع» و هدف از نگارش آن چه بود، گفت: بيشتر مفسران و قرآن‌پژوهان، مهجوريت قرآن را به معامله تشريفاتی با قرآن، نگاه تك‌بعدی به قرآن و عمل نكردن به قرآن تعبير كرده‌اند؛ كه تعبير درست و مقبولی است؛ اما اين بيان بيشتر، دامن عوام‌الناس و توده ناآگاه از جامعه اسلامی را در برمی‌گيرد، در حالی كه به تأييد شماری از دانشمندان قرآن‌شناس، مهجوريت قرآن در بين خواص و در مراكز آموزشی، دانشگاه‌ها و حوزه‌ها كمتر از مهجوريت در بخش‌های ديگر جامعه نبوده است.

وی افزود: از هزاره گذشته، هر چند حوزه‌های علميه شيعه، تلاش‌ گسترده‌ای برای تدوين فقه و اصول فقه مصروف داشته و با توليد هزاران كتاب و رساله و حاشيه‌نويسی ـ چاپی و خطی ـ بيش از پيش بر غنای اين علم افزوده‌اند؛ اما در تفسير و تدبر در قرآن، تنها به آيات‌الاحكام‌، آن مقدار كه مورد نياز حوزه‌ فقهی بوده، توجه شده و در بقيه آيات، به غربت كتب تفسير و حلقه‌های كوچك تفسيری بسنده شده است.

نويسنده كتاب «مسجد، نهاد عبادت و ستاد ولايت» تصريح كرد: از اين‌رو پرچم‌ تفسير قرآن در حوزه‌های شيعی را معدود دانشمندانی بر دوش خود كشيده‌اند و هر كدام در حد توان و متناسب با گرايش فكری و زمينه‌های علمی مورد علاقه خود بر آن همت گماشته‌اند. اين معدود مفسران نيز ـ به ويژه در سده‌های متقدم ـ در علوم مختلف قرآن اهتمام زيادی كرده و ديدگاه‌های درخور توجهی را كه تا به امروز كاربرد داشته و ساختار فكری تفاسير سده‌های بعدی را پايه‌ريزی كرده است، از خود به يادگار گذاشته‌اند.

وی در ادامه سخنانش اظهار كرد: اما در بخش روايات تفسيری كه سخت‌ترين و زمان‌برترين بخش تفسير را شامل می‌شود، غالبا روند تفاسير از روند تساهل و تسامح پيروی كرده و چه بسا كه حتی ظواهر آيات، تحت‌الشعاع روايات واقع شده و مسير درك پيام الهی را متوقف ساخته است؛ يعنی سفارش عرضه روايات به قرآن، جايگزين عرضه قرآن بر روايات شده است.

نويسنده كتاب «اسلام و ساماندهی جمعيت» در ادامه سخنانش تصريح كرد: چنين روندی موجب شده كه در روايات فقهی ـ كه بخش فروعات دين را پاسداری می‌كند ـ تلاش گسترده‌ای صورت گرفته و علوم اصول فقه، رجال و حديث‌شناسی تا حدودی پالايش روايات فقهی را عهده‌دار شده است، ولی متأسفانه در قرآن ـ كه پايه اعتقادات انسان‌ها در تمام عرصه زندگی است ـ تاكنون شاهد چنين تحولی نبوده‌ايم.

وی در تشريح اين عوامل گفت: به نظر می‌رسد عواملی چند در پيش آمد چنين رويدادی دخالت داشته باشد كه عبارتند از: اعتماد به صداقت و دقت مفسران متقدم در پرداختن به روايات تفسيری؛ پيروی از متقدمان كه بنای تساهل در روايات تفسيری شيوه آنان بوده است؛ تمركز علم حديث‌شناسی در بخش فقه و فقاهت؛ داشتن روحيه اخباری‌گری ـ با شدت و ضعفی كه در اكثر مفسران ـ نفوذ داشته است.

 حسن رهبری:
بيشتر مفسران و قرآن‌پژوهان، مهجوريت قرآن را به معامله تشريفاتی با قرآن، نگاه تك‌بعدی به قرآن و عمل نكردن به قرآن تعبير كرده‌اند؛ كه تعبير درست و مقبولی است، اما اين بيان بيشتر، دامن عوام‌الناس و توده ناآگاه از جامعه اسلامی را در برمی‌گيرد

رهبری تأكيد كرد: سختی كار و بسيار زمانبر بودن حديث‌شناسی؛ تصميم مفسران به شروع و اتمام تفسير قرآن از ابتدا تا انتها به طور انفرادی؛ نبود كار گروهی در حوزه تفسير قرآن؛ نگرانی از پيشامدها و موانع گوناگون و نگرانی از مجال ندادن عمر برای اتمام كار تفسير؛ ارزش اجتماعی مرجعيت فقهی بر مرجعيت تفسيری؛ «باستان‌زدگی» مفسران و پيروی از سبك تفسير ترتيبی قرآن تا اواخر قرن چهاردهم هجری و دلايل ديگری است كه دست به دست هم داده و جرح و تعديل روايات در بخش تفسيری را متوقف كرده يا بسيار كندتر ساخته است.

نويسنده كتاب «تصحيح و تعليق سيدای نفسی» خاطرنشان كرد: آيت‌الله معرفت با احساس چنين نقيصه و نقصان علمی در حوزه قرآنی بود كه كمر همت بركشيده و با همكاری گروهی از دست‌پروردگانش، «التفسير الاثری الجامع» را پايه‌گذاری كرد تا فرصت‌سوزی‌ها و مسامحت‌های قرون‌ گذشته را در اين وادی جبران كرده و پالايش روايات تفسيری را بيش از اين معطل نگذارد. هر چند كه اقتضای عمر، اجازه تكميل و پايان كار را به ايشان نداد، ولی بنايی ريخت كه ان‌شاءالله شاگردان و همكارانش مقيد و متعهد به اتمام آن خواهند بود.

اين محقق و نويسنده ضمن بيان اين مطلب كه مجامع علمی، همواره محل افكار و تضارب آرايند، افزود: وجود نقد در آن‌ها به باروری علوم و تولد انديشه‌های نو و صحيح كمك می‌كند، اما مشكلی كه دامنگير ما شده است، وجود رسوبات فكری اخباريگری و تحجرگرايی است كه نوآوری‌های فكری و علمی و تطور فقهی را متناسب با مقتضيات زمانه به هيچ‌وجه برنمی‌تابند و نمود عينی اسلام را تنها در انديشه‌های خود ساری و جاری می‌دانند. از اين‌رو سلاح تكفير و تفسيق آنان هميشه بيرون از غلاف است تا برخلاف ديدگاه آنان نظری در حوزه پديد نيايد.

رهبری تصريح كرد: از آنجا كه مطالعات عميق و فكر خلاق آيت‌الله معرفت، نوآوری‌های تفسيری، فقهی و كلامی ايشان را به دنبال داشته؛ لذا گرفتار هجمه‌هايی شده بود، اما به دليل اين‌كه ايشان از پوشيدن ردای مرجعيت فقهی پرهيز داشت، هجمه‌ها چندان كارساز نيفتاد.

آدرس اینترنتی